Triển lãm “Thành tựu Di sản ngàn năm Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc”: Góp phần hiểu rõ hơn về vai trò của Phật giáo Trúc Lâm

Triển lãm do Sở VH-TT&DL tổ chức tại Trung tâm Văn hoá Trúc Lâm, Khu Di tích và Danh thắng Yên Tử. Đây không chỉ là hoạt động quảng bá di sản mà còn là không gian giáo dục lịch sử văn hóa sâu sắc, giúp công chúng trong và ngoài nước hiểu rõ hơn về vai trò của Phật giáo Trúc Lâm, triều đại nhà Trần và vùng đất Yên Tử trong tiến trình lịch sử dân tộc Việt Nam. Triển lãm là hành trình đầy cảm xúc với hệ thống tư liệu, hình ảnh, di vật và hiện vật khảo cổ tiêu biểu của 12 thành phần di tích Di sản thế giới.

Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc trải dài trên địa bàn 3 địa phương Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng; là vùng đất hội tụ dày đặc các di tích khảo cổ, kiến trúc tôn giáo, tín ngưỡng và các địa điểm gắn liền với những sự kiện lịch sử trọng đại của quốc gia Đại Việt. Trong đó, Yên Tử được xem là cái nôi của Thiền phái Trúc Lâm, dòng Phật giáo mang bản sắc Việt, do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập. Những giá trị ấy không chỉ tồn tại trong kinh sách mà được minh chứng sinh động qua hệ thống di tích, chùa tháp, am, mộc bản, tượng thờ và nghi lễ dân gian còn bảo tồn đến ngày nay.

Ông Nguyễn Đức Phương, Trưởng phòng Nghiệp vụ Bảo tàng, Bảo tàng - Thư viện Quảng Ninh, cho biết: Triển lãm đã giới thiệu nhiều hình ảnh, tư liệu quý phản ánh cuộc đời và sự nghiệp của Phật hoàng, trong đó nổi bật là thư họa “Trúc Lâm Đại sĩ xuất sơn chi đồ”, được coi là một trong những tư liệu hiếm hoi khắc họa chân dung Trần Nhân Tông. Bên cạnh đó là các hiện vật gốc, các bảo vật quốc gia như: Tượng Phật hoàng Trần Nhân Tông tại tháp Huệ Quang, hộp vàng Ngọa Vân. Hình ảnh về hệ thống chùa Hoa Yên, am Ngọa Vân, vườn tháp Huệ Quang… được giới thiệu như những điểm phản ánh rõ nét sự kết hợp hài hòa giữa cảnh quan thiên nhiên và kiến trúc Phật giáo, tạo nên một không gian tu tập độc đáo hiếm có trên thế giới.

Phần trưng bày về Khu di tích nhà Trần tại Đông Triều giúp công chúng hiểu rõ hơn vai trò đặc biệt của vùng đất này trong lịch sử. Đây là nơi phát tích của dòng họ Trần, đồng thời là trung tâm lăng tẩm, đền miếu và các cơ sở tôn giáo quan trọng. Các di tích như: Thái Miếu, lăng Tư Phúc, Thái Lăng, Mục Lăng, cùng hệ thống chùa Quỳnh Lâm, Hồ Thiên, Ngọa Vân đã tạo nên một không gian “thánh địa” linh thiêng, phản ánh tư tưởng trị quốc kết hợp chặt chẽ với Phật giáo của vương triều Trần. Những kết quả khai quật khảo cổ học tại Đông Triều được giới thiệu tại triển lãm đã cung cấp nhiều tư liệu khoa học giá trị, góp phần làm sáng tỏ nghệ thuật kiến trúc, kỹ thuật xây dựng và đời sống tinh thần của xã hội Đại Việt giai đoạn thế kỷ XIII-XIV.

Không gian trưng bày về Khu di tích lịch sử Bạch Đằng đưa người xem trở lại với chiến công hiển hách năm 1288, khi quân dân nhà Trần dưới sự chỉ huy của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn đã đánh bại quân xâm lược Mông - Nguyên trên sông Bạch Đằng. Các tư liệu, hình ảnh và hiện vật khảo cổ được giới thiệu tại triển lãm đã minh chứng rõ nét cho nghệ thuật quân sự độc đáo và trí tuệ Việt Nam trong lịch sử giữ nước. Đây không chỉ là di tích quân sự, mà còn là biểu tượng bất diệt của tinh thần đoàn kết và ý chí độc lập dân tộc.

Triển lãm thiết kế theo không gian trưng bày song ngữ, khoa học, thẩm mỹ, giàu chiều sâu kết hợp với ứng dụng công nghệ số hiện đại: Màn hình cảm ứng, QR Code, trình chiếu LED & 3D. Triển lãm là điểm nhấn trong chuỗi sự kiện đặc sắc của Festival Yên Tử “Hành trình di sản - Tinh hoa thế giới” sắp tới, để cảm nhận trọn vẹn không khí lễ hội giữa non thiêng Yên Tử.

Một điểm nhấn đặc biệt của triển lãm là không gian trải nghiệm in, dập mộc bản trên giấy dó. Tại đây, du khách có cơ hội trực tiếp tham gia vào quá trình tái hiện kỹ thuật in mộc bản truyền thống, qua đó hiểu rõ hơn giá trị của di sản tư liệu và nghề thủ công cổ truyền. Hoạt động trải nghiệm này không chỉ tạo sự hấp dẫn cho triển lãm, mà còn góp phần giáo dục thế hệ trẻ về ý thức bảo tồn di sản, khơi dậy niềm tự hào và trách nhiệm đối với các giá trị văn hóa dân tộc. Tại triển lãm đặc biệt này, di sản không chỉ là câu chuyện của quá khứ, mà lặng lẽ hiện diện giữa non thiêng hôm nay, để mỗi người đến thưởng lãm có thể sống chậm lại, cảm nhận và tự hào.

Triển lãm “Thành tựu Di sản ngàn năm Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc” là minh chứng sinh động cho nỗ lực của các địa phương và ngành văn hóa trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa thế giới. Thông qua cách tiếp cận khoa học, trực quan và giàu tính trải nghiệm, triển lãm đã góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đồng thời khẳng định vị thế của Yên Tử trong bản đồ di sản văn hóa toàn cầu. Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, việc gìn giữ những giá trị tinh hoa của di sản Yên Tử không chỉ là trách nhiệm của riêng địa phương, mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội, nhằm bảo tồn những giá trị trường tồn cho các thế hệ mai sau.

Phạm Học