TRIỂN LÃM CHUYÊN ĐỀ “ĐIỆN BIÊN - SẮC MÀU VĂN HÓA, ĐIỂM ĐẾN VÙNG TÂY BẮC”: HÀNH TRÌNH KẾT NỐI DI SẢN, LAN TỎA BẢN SẮC VĂN HÓA VÙNG CỰC TÂY TỔ QUỐC

Nếu Quảng Ninh được biết đến là vùng đất địa đầu Đông Bắc với Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, truyền thống văn hóa biển và những dấu ấn của vùng mỏ anh hùng, thì Điện Biên nơi cực Tây Tổ quốc, lại ghi dấu trong tâm thức dân tộc bằng hào khí của Chiến thắng Điện Biên Phủ, cùng kho tàng di sản văn hóa đặc sắc của cộng đồng 19 dân tộc anh em. Chính sự gặp gỡ giữa những giá trị di sản ấy đã tạo nên ý nghĩa đặc biệt của triển lãm chuyên đề “Điện Biên - Sắc màu văn hóa, điểm đến vùng Tây Bắc”, khai mạc sáng ngày 10/7/2026 tại Bảo tàng - Thư viện tỉnh Quảng Ninh.

Phối hợp tổ chức bởi Bảo tàng - Thư viện tỉnh Quảng Ninh và Bảo tàng tỉnh Điện Biên, triển lãm không chỉ là hoạt động giới thiệu hình ảnh, tài liệu và hiện vật về mảnh đất giàu truyền thống lịch sử, mà còn là cầu nối văn hóa. Thông qua hơn 130 hình ảnh, tài liệu cùng 90 hiện vật được lựa chọn, triển lãm mở ra hành trình khám phá Điện Biên từ chiều sâu lịch sử, đời sống văn hóa các dân tộc đến diện mạo của một địa phương đang đổi mới và hội nhập. Đây còn là dịp để tăng cường sự giao lưu, hợp tác giữa các thiết chế bảo tàng, góp phần lan tỏa những giá trị di sản văn hóa tới đông đảo công chúng.

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, Điện Biên luôn giữ vị trí đặc biệt, là vùng đất có vị trí chiến lược quan trọng nơi cực Tây Tổ quốc, nơi giao thoa của nhiều cộng đồng cư dân, đồng thời là không gian sinh tồn của 19 dân tộc anh em với những sắc thái văn hóa riêng biệt. Qua hàng nghìn năm lịch sử, từ thời Hùng Vương đến các triều đại phong kiến và thời kỳ hiện đại, vùng đất này không ngừng biến đổi, nhưng vẫn gìn giữ được những giá trị văn hóa cốt lõi được vun đắp qua nhiều thế hệ.

Nhắc đến Điện Biên là nhắc đến Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 - mốc son chói lọi trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, triển lãm không lựa chọn cách tiếp cận Điện Biên chỉ từ góc nhìn lịch sử quân sự, mà mở rộng hơn, giới thiệu một vùng đất có chiều sâu văn hóa, nơi con người đã sáng tạo nên những giá trị vật thể và phi vật thể đặc sắc trong quá trình thích nghi với điều kiện tự nhiên, xây dựng cộng đồng và gìn giữ bản sắc dân tộc. Chính cách tiếp cận này giúp người xem hiểu rằng lịch sử không tách rời văn hóa, những chiến công vang dội luôn được nuôi dưỡng từ cội nguồn văn hóa của cộng đồng cư dân trên vùng đất ấy.

Khác với nhiều cuộc triển lãm thiên về giới thiệu tư liệu, “Điện Biên - Sắc màu văn hóa, điểm đến vùng Tây Bắc” được xây dựng như một hành trình khám phá, trong đó hệ thống hình ảnh, hiện vật và tư liệu được bố trí theo mạch phát triển của vùng đất, giúp công chúng hình dung một cách toàn diện về Điện Biên hôm nay.

Không gian đầu tiên mở ra câu chuyện về sự hình thành và phát triển của vùng đất Điện Biên. Thông qua hệ thống ảnh tư liệu, bản đồ, văn bản giới thiệu cùng các nhóm hiện vật lịch sử, triển lãm tái hiện tiến trình phát triển của Điện Biên từ buổi đầu dựng nước đến hiện đại. Những tư liệu ấy không chỉ giúp người xem nhận diện vị trí chiến lược của Điện Biên trong lịch sử dân tộc mà còn phản ánh quá trình hình thành bản sắc văn hóa của vùng đất nơi cực Tây Tổ quốc.

Điểm đáng chú ý là các hiện vật không được trưng bày như những đối tượng độc lập mà luôn đặt trong mối quan hệ với bối cảnh lịch sử và đời sống xã hội. Khi đứng trước một hiện vật, người xem không chỉ quan sát hình dáng hay chất liệu, mà còn có cơ hội hiểu về không gian văn hóa đã sản sinh ra hiện vật ấy, về những con người đã sử dụng, gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Đây là phương pháp trưng bày lấy câu chuyện làm trung tâm, để hiện vật trở thành phương tiện kể chuyện thay vì chỉ là đối tượng trưng bày.

Sau khi tái hiện chiều sâu lịch sử, triển lãm dẫn dắt người xem đến với hình ảnh một Điện Biên đang đổi mới và hội nhập. Nếu lịch sử tạo nên nền tảng thì khát vọng phát triển chính là động lực để vùng đất anh hùng tiếp tục vươn lên trong thời kỳ mới. Không gian trưng bày giới thiệu những thành tựu nổi bật về phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại…phản ánh sự chuyển mình của hạ tầng, đô thị, du lịch và đời sống nhân dân thông qua hệ thống hình ảnh, tư liệu và biểu đồ tăng trưởng kinh tế.

Triển lãm nhấn mạnh mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Những giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan thiên nhiên được nhìn nhận như nguồn lực quan trọng để Điện Biên phát triển du lịch, xây dựng thương hiệu địa phương và nâng cao đời sống nhân dân. Hình ảnh những bản làng vùng cao, những lễ hội truyền thống, các di tích lịch sử hay những cung đường giữa núi rừng Tây Bắc không chỉ mang ý nghĩa quảng bá mà còn cho thấy cách Điện Biên đang chuyển hóa di sản thành động lực phát triển bền vững. Đây cũng là thông điệp có ý nghĩa đối với công tác bảo tồn di sản hiện nay: di sản không chỉ cần được gìn giữ mà còn phải được phát huy giá trị trong đời sống đương đại

Nội dung: Dương Thanh Hương - Ảnh: Cao Thái Duy